# FarsiEPUB's sleep screens for ShamsaInk: 30 couplets of classical Farsi poetry, each with its poet and a short # plain-language line. Put this file in ShamsaInk's sleep folder (on a Kobo: .adds/shamsaink/sleep/); it shows one # at random each time the reader sleeps. https://farsiepub.org/shamsaink/#poems # # Classical poems, in the public domain. Texts and vowel marks from Ganjoor (ganjoor.net), with thanks. The # plain-language lines are ours, not yet checked by a specialist reader. # Updated whenever a poem changes; download it again for the newest. --- id: hafez-1 verses: - "اگر آن تُرکِ شیرازی به‌‌ دست‌ آرَد دلِ ما را" - "به خال هِندویَش بَخشَم سَمَرقند و بُخارا را" poet: "حافظ" gloss: "شاعر می‌گوید اگر آن معشوقِ شیرازی دلم را به دست آورد، سمرقند و بخارا، دو شهر بزرگ و ثروتمند، را در برابر خال سیاه او می‌بخشم. ترک: معشوق زیباروی. خال هندو: خال سیاه." --- id: saadi-1 verses: - "بنی آدم اعضایِ یکدیگرند" - "که در آفرینش ز یک گوهرند" poet: "سعدی" gloss: "آدمیان مانند اعضای یک پیکرند، چون همه از یک گوهر آفریده شده‌اند؛ پس باید به یکدیگر مهربان بود و درد هم‌نوع را احساس کرد. بنی‌آدم: آدمیان. گوهر: جوهر، اصل. اعضا: اندام‌ها." --- id: ferdowsi-1 verses: - "توانا بُوَد هر که دانا بُوَد" - "ز دانش، دل پیر، بُرنا بود" poet: "فردوسی" gloss: "این بیت از آغاز شاهنامه است و از دانش و توانایی سخن می‌گوید: دانا نیرومند است و دانش، حتی دلِ پیرِ فرسوده را جوان می‌کند. توانا: نیرومند. برنا: جوان. دانش: علم." --- id: rumi-1 verses: - "بشنو این نی چون شکایت می‌کند" - "از جدایی‌ها حکایت می‌کند" poet: "مولوی" gloss: "نی از جدایی از نیستان ناله می‌کند و داستان دوری از اصل خود را می‌گوید؛ این آغاز مثنوی است و نی نماد روح جدا افتاده است. شکایت: گلایه. حکایت: داستان." --- id: khayyam-1 verses: - "این قافلهٔ عمر عجب می‌گذرد" - "دریاب دمی که با طرب می‌گذرد" poet: "خیام" gloss: "کاروان عمر شگفت‌انگیز می‌گذرد؛ پس لحظه‌ای را که با شادی می‌گذرد غنیمت بشمار، چون عمر کوتاه است و دوباره بازنمی‌گردد. قافله: کاروان. دریاب: غنیمت بشمار. طرب: شادی و خوشی." --- id: saadi-2 verses: - "ابر و باد و مَه و خورشید و فلک در کارند" - "تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری" poet: "سعدی" gloss: "همهٔ نیروهای جهان، از ابر و باد تا خورشید و آسمان، برای روزی تو کار می‌کنند؛ پس کوشش کن و نان را از روی بی‌خبری و ناسپاسی نخور. کف: دست. غفلت: بی‌خبری." --- id: hafez-6 verses: - "دوش دیدم که ملائک درِ میخانه زدند" - "گِلِ آدم بسرشتَند و به پیمانه زدند" poet: "حافظ" gloss: "دیشب دیدم که فرشتگان در میخانه را کوبیدند، گِلِ آدم را سرشتند و در پیمانه ریختند؛ یعنی سرشت آدمی از آغاز با عشق و مستی آمیخته است. بسرشتند: ورز دادند. پیمانه: جام." --- id: parvin-1 verses: - "محتسب، مستی به ره دید و گریبانش گرفت" - "مست گفت: ای دوست، این پیراهن است، افسار نیست" poet: "پروین اعتصامی" gloss: "گفت: دوست من، این پیراهن است، افسار نیست. طعنه‌ای به سخت‌گیری بر مردم. محتسب: مأمور نظارت بر بازار و رفتار مردم. گریبان: یقه. افسار: بند سرِ چارپا." --- id: hafez-2 verses: - "اَلا یا اَیُّهَا السّاقی اَدِرْ کَأسَاً و ناوِلْها" - "که عشق آسان نمود اوّل ولی افتاد مشکل‌ها" poet: "حافظ" gloss: "ای ساقی، جامی بگردان و به من بده؛ که عشق در آغاز آسان به نظر آمد، اما بعد دشواری‌ها پیش آمد. مصراع اول عربی است. اَدِر کأساً: جامی بگردان. ناوِلها: آن را به من بده. نمود: به نظر رسید." --- id: rumi-2 verses: - "هر کسی کو دور ماند از اصلِ خویش" - "باز جوید روزگارِ وصلِ خویش" poet: "مولوی" gloss: "هر کس که از اصل و ریشهٔ خود دور افتد، روزگار پیوستن به اصل خود را دوباره می‌جوید. اصل: ریشه، سرچشمه. وصل: پیوستن. روزگار: زمان." --- id: abusaeed-1 verses: - "اسرار ازل را نه تو دانی و نه من" - "وین حرف معما، نه تو خوانی و نه من" poet: "ابوسعید ابوالخیر" gloss: "راز آفرینش آغازین را نه تو می‌دانی و نه من، و این معمای هستی را نه تو می‌توانی بخوانی و نه من. ازل: آغاز آفرینش. معما: چیزی که حل آن دشوار است." --- id: saadi-3 verses: - "تو کز محنتِ دیگران بی‌غمی" - "نشاید که نامت نهند آدمی" poet: "سعدی" gloss: "کسی که از رنج دیگران بی‌خبر است، شایستهٔ نام آدمی نیست و نباید او را آدمی خواند. محنت: رنج و سختی. بی‌غم: بی‌درد، بی‌توجه. نشاید: شایسته نیست. نهند: بگذارند." --- id: hafez-7 verses: - "هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق" - "ثبت است بر جَریدهٔ عالم دوامِ ما" poet: "حافظ" gloss: "کسی که دلش با عشق زنده شود هرگز نمی‌میرد، و نام ما در دفتر جهان جاودان ثبت است. جریده: دفتر ثبت. دوام: پایداری و جاودانگی." --- id: saadi-4 verses: - "به جهان خُرَّم از آنم که جهان خُرَّم از اوست" - "عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست" poet: "سعدی" gloss: "از آن رو به جهان شادم که شادی جهان از اوست (خدا)، و عاشق همهٔ عالمم چون همهٔ عالم از اوست. خُرّم: شاد و خوش. عالم: جهان." --- id: rumi-3 verses: - "ما ز بالاییم و بالا می‌‌رویم" - "ما ز دریاییم و دریا می‌رویم" poet: "مولوی" gloss: "ما از عالم بالاییم و به همان بالا باز می‌گردیم؛ از دریای بی‌کرانیم و به دریا برمی‌گردیم. یعنی سرچشمه و مقصد ما یکی است. بالایی: از عالم بالا." --- id: hafez-3 verses: - "آسایشِ دو گیتی تفسیرِ این دو حرف است" - "با دوستان مُرُوَّت با دشمنان مُدارا" poet: "حافظ" gloss: "آسایش دنیا و آخرت در این دو سخن است: با دوستان جوان‌مردی کن، و با دشمنان مدارا. مروت: جوان‌مردی، بزرگواری. مدارا: نرم‌خویی و سازگاری. گیتی: جهان." --- id: ferdowsi-2 verses: - "به نام خداوندِ جان و خرد" - "کز این برتر، اندیشه، بر نگذرد" poet: "فردوسی" gloss: "شاهنامه را با نام خداوندی آغاز می‌کنم که جان و خرد بخشیده است؛ اندیشه‌ی آدمی از آن برتر نمی‌رود و هیچ فکری فراتر از او نیست. خرد: عقل. بر نگذرد: فراتر نرود." --- id: saadi-5 verses: - "ترسم نرسی به کعبه، ای اعرابی" - "کاین ره که تو می‌روی به ترکستان است" poet: "سعدی" gloss: "به بادیه‌نشینی که راهی کعبه است می‌گوید: می‌ترسم به کعبه نرسی، چون این راه به ترکستان می‌رود؛ یعنی از راه نادرست به مقصد نمی‌رسی. اعرابی: بادیه‌نشین عرب. ترکستان: سرزمینی دور، در جهت مخالف." --- id: saadi-6 verses: - "آدمی صورت اگر دفع کند شهوت نفس" - "آدمی خوی شود ور نه همان جانور است" poet: "سعدی" gloss: "انسان اگر بر خواهش‌های سرکش نفس خود غلبه کند، خوی آدمی می‌یابد؛ وگرنه تنها ظاهری آدمی دارد و در باطن جانور است. دفع: بازداشتن. شهوت نفس: خواهش‌های سرکش. خوی: منش." --- id: rumi-4 verses: - "مُرده بُدم زنده شدم، گریه بُدم خنده شدم" - "دولت عشق آمد و من دولت پاینده شدم" poet: "مولوی" gloss: "مرده بودم، زنده شدم؛ گریان بودم، خندان شدم، چون عشق آمد و مرا به سعادت پایدار رساند. دولت: اقبال و سعادت. پاینده: پایدار و جاودان." --- id: rumi-5 verses: - "ای برادر تو همان اندیشه‌ای" - "ما بقی تو استخوان و ریشه‌ای" poet: "مولوی" gloss: "ای برادر، تو همان اندیشهٔ خود هستی و بقیهٔ وجودت استخوان و تن است؛ آدمی با فکرش شناخته می‌شود. ما بقی: آنچه جز اندیشه است. ریشه: پی و رگ، یعنی تن." --- id: hafez-4 verses: - "نقدِ صوفی نه همه صافیِ بی‌غَش باشد" - "ای بسا خرقه که مُستوجبِ آتش باشد" poet: "حافظ" gloss: "نه همهٔ آنچه صوفی دارد خالص است، و چه بسیار جامهٔ پارسایی که سزاوار آتش است. نقد: سکه، اینجا یعنی باطن. صافی: خالص. غش: ناخالصی. خرقه: جامهٔ درویشی. مستوجب: سزاوار." --- id: parvin-2 verses: - "به عهد و یکدلیِ مردم اعتباری نیست" - "که همچو دور جهان، سست‌عهد بود انسان" poet: "پروین اعتصامی" gloss: "به پیمان و یک‌دلی آدمیان نمی‌شود اعتماد کرد؛ انسان مانند گردش روزگار بی‌وفاست و پیمانش پایدار نیست. اعتباری: اعتماد. سست‌عهد: بی‌وفا، پیمان‌شکن. دور جهان: گردش روزگار." --- id: mahsati-1 verses: - "همدمی دلسوز نبود «مَهْسَتی» را همچو شمع" - "خود بباید اشک ریزد در عزای خویشتن" poet: "مهستی گنجوی" gloss: "مهستی همدم دلسوزی نداشت که برایش بگرید؛ پس باید مانند شمع، خودش در سوگ خویش اشک بریزد. همدم: همراه و مونس. عزا: سوگ. خویشتن: خود. مهستی: نام شاعر." --- id: babataher-1 verses: - "نمی‌دانم دلم دیوانهٔ کیست" - "کجا آواره و در خانهٔ کیست" poet: "باباطاهر" gloss: "نمی‌دانم دلم شیفتهٔ کیست؛ کجا سرگردان است و در خانهٔ چه کسی مانده است. دل عاشق بی‌اختیار به سوی معشوقی می‌رود. دیوانه: شیدا. آواره: سرگردان." --- id: nezami-1 verses: - "فلک‌بر‌پای‌دار و انجم‌افروز" - "خرد را بی‌میانجی حکمت‌آموز" poet: "نظامی" gloss: "در ستایش آفریدگار، از خسرو و شیرین: خدایی که آسمان را برپا داشته و ستارگان را روشن کرده، بی‌واسطه به خرد حکمت می‌آموزد." --- id: jami-1 verses: - "معتدل شو که هر که اهل دل است" - "در جمیع امور معتدل است" poet: "جامی" gloss: "میانه‌رو باش؛ کسی که اهل دل است، یعنی اهل معنا و آگاه به باطن، در همهٔ کارها میانه‌رو است. معتدل: میانه‌رو، نه افراطی و نه تفریطی. اهل دل: اهل معنا." --- id: saeb-1 verses: - "از دلِ خون‌گرم ما پیکان کشیدن مشکل است" - "چون توان کردن دو یک‌دل را ز یک دیگر جدا؟" poet: "صائب" gloss: "بیرون کشیدن پیکان از دل گرم ما دشوار است، چون پیکان با دل یکی شده است؛ دو یک‌دل را چگونه می‌توان از هم جدا کرد؟ پیکان: نوک تیر. خون‌گرم: پرشور، مهربان. یک‌دل: همدل." --- id: rudaki-1 verses: - "بویِ جویِ مولیان آیَد هَمی" - "یادِ یارِ مهربان آیَد هَمی" poet: "رودکی" gloss: "بوی جوی مولیان می‌آید و یاد یار مهربان با آن؛ رودکی با این شعر امیر سامانی را چنان دلتنگ بخارا کرد که به آن‌جا بازگشت. جوی مولیان: جویی در بخارا. آید همی: می‌آید." --- id: hafez-5 verses: - "بیا که رونق این کارخانه کم نشود" - "به زهدِ همچو تویی، یا به فسق همچو منی" poet: "حافظ" gloss: "بیا که کار جهان از رونق نمی‌افتد؛ چه با پارسایی کسی مانند تو و چه با گناه کسی مانند من. کارخانه: جهان یا بازار هستی. زهد: پارسایی. فسق: گناه و نافرمانی."